Phường Trần Nhân Tông

Dữ liệu số hiện nay đã được khẳng định là tài sản vô giá và là tài nguyên cốt lõi nhất của quốc gia trong kỷ nguyên số. Khi cơ quan nhà nước chuyển đổi số, lượng dữ liệu tiếp nhận và xử lý tăng trưởng theo cấp số nhân, kéo theo trách nhiệm pháp lý và đạo đức nặng nề trong việc bảo vệ quyền riêng tư cá nhân của công dân. Đặc biệt, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ giả mạo tinh vi như Deepfake đã đặt ra những thách thức phi truyền thống, đòi hỏi các cơ quan công quyền phải xây dựng các kịch bản phản ứng chủ động, bảo vệ an toàn thông tin nội bộ vững chắc.

1. Phân loại dữ liệu cá nhân và bốn nguyên tắc xử lý dữ liệu

Theo pháp luật về an toàn thông tin, dữ liệu cá nhân của công dân được phân chia thành hai loại cụ thể: Dữ liệu cá nhân thông thường bao gồm các thông tin định danh cơ bản như họ tên, ngày tháng năm sinh, số căn cước công dân, địa chỉ email cá nhân, số điện thoại liên lạc. Dữ liệu cá nhân nhạy cảm có mức độ riêng tư cực kỳ cao, nếu bị rò rỉ sẽ lập tức gây ảnh hưởng trực tiếp và nghiêm trọng đến nhân thân, danh dự, tài chính và sự an toàn của công dân (như thông tin tài khoản ngân hàng, hồ sơ bệnh án sức khỏe, dữ liệu sinh trắc học, tôn giáo, quan điểm chính trị).

Để bảo vệ dữ liệu khi thực hiện nghiệp vụ hành chính quy mô lớn, các cơ quan nhà nước bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt bốn nguyên tắc cơ bản: (1) Hạn chế thu thập: Chỉ thu thập dữ liệu công dân khi thực sự cần thiết phục vụ chuyên môn nghiệp vụ và phải có sự đồng ý của chủ thể; (2) Sử dụng đúng mục đích: Dữ liệu đã thu thập chỉ phục vụ đúng chức năng nhiệm vụ đã công bố, tuyệt đối không tự ý chia sẻ hay chuyển giao cho bên thứ ba khi chưa được sự đồng ý hợp pháp của chủ thể; (3) Lưu trữ an toàn: Bắt buộc áp dụng các biện pháp kỹ thuật số nghiêm ngặt như mã hóa và phân quyền truy cập đa lớp để lưu trữ tệp tin thông tin công dân; (4) Minh bạch xử lý: Phải luôn công khai, minh bạch về mục đích và phạm vi sử dụng dữ liệu đối với người dân theo quy định pháp luật.

2. Nhận diện thách thức công nghệ AI, Deepfake và giải pháp phòng thủ nội bộ

Trí tuệ nhân tạo (AI) hiện nay sở hữu năng lực phân tích dữ liệu hành vi, tìm kiếm, giọng nói và hình ảnh của người dùng rất mạnh mẽ. Nếu thiếu kiểm soát chặt chẽ, dữ liệu công vụ rất dễ bị lạm dụng để theo dõi, định hình hành vi trái phép. Đặc biệt nguy hại là sự xuất hiện của công nghệ giả mạo Deepfake. Công cụ này sử dụng thuật toán AI để tái tạo hình ảnh, video và giọng nói giả mạo giống hệt đời thực. Tin tặc có thể giả giọng lãnh đạo cơ quan gọi điện yêu cầu chuyển tiền công quỹ khẩn cấp, hoặc dựng video giả mạo nhằm bôi nhọ uy tín của cán bộ và cơ quan nhà nước, thực hiện các phi vụ lừa đảo tài chính tinh vi, đe dọa trực tiếp đến an ninh quốc gia.

Để bảo vệ dữ liệu nghiệp vụ, cơ quan cần chủ động áp dụng các giải pháp phòng thủ nội bộ:

• Mã hóa dữ liệu (Encryption): Thực hiện biến đổi dữ liệu sang dạng ký tự không thể đọc được nếu không có khóa giải mã, áp dụng bắt buộc đối với các tệp dữ liệu quan trọng, email công vụ và các luồng truyền tải thông tin nội bộ.
• Ẩn danh và che giấu thông tin (Anonymization & Masking): Loại bỏ các yếu tố định danh cá nhân trong các báo cáo thống kê công khai, thực hiện che một phần thông tin nhạy cảm (như che bớt các số giữa của căn cước công dân hoặc số tài khoản ngân hàng).
• Quản lý phân quyền và nhật ký hệ thống: Thực hiện phân quyền nghiêm ngặt chỉ cho những cán bộ có trách nhiệm tiếp cận dữ liệu nghiệp vụ, đồng thời ghi nhật ký truy cập (log) liên tục để phát hiện sớm các hành vi truy cập bất thường.
• Sao lưu định kỳ (Backup) và Ban hành quy chế: Sao lưu dữ liệu thường xuyên lên các máy chủ nội bộ hoặc đám mây dùng chung an toàn của cơ quan. Đồng thời ban hành bộ quy chế rõ ràng về quyền hạn trách nhiệm, tổ chức đào tạo nâng cao nhận thức bảo mật định kỳ cho cán bộ, thiết lập quy trình báo cáo ngay lập tức cho bộ phận chuyên trách khi phát hiện dấu hiệu rò rỉ dữ liệu./.