Trong những năm qua, công cuộc chuyển đổi số của thành phố Hải Phòng nói chung và phường Trần Nhân Tông chúng ta nói riêng đã diễn ra hết sức mạnh mẽ. Chiếc điện thoại thông minh cùng mạng Internet, Zalo, Facebook, TikTok, YouTube... đã trở thành những người bạn thân thiết hàng ngày của từng gia đình. Từ các bác cán bộ hưu trí theo dõi tin tức thời sự, các bà các chị nội trợ tìm kiếm công thức nấu ăn, mua sắm trực tuyến, cho đến các bạn thanh niên, học sinh học tập và giải trí — tất cả đều đang hòa mình vào dòng chảy số hiện đại.
Thế nhưng, bên cạnh vô vàn tiện ích tuyệt vời, không gian mạng cũng giống như một "ngôi chợ lớn" đông đúc nhưng nhiều ngóc ngách ẩn khuất. Ở đó, bên cạnh tin tốt, thông tin chính thống thì cũng xuất hiện tràn lan vô số “tin giả, tin sai sự thật”. Nhiều kẻ xấu lợi dụng mạng xã hội để tung tin đồn vô căn cứ về dịch bệnh, thiên tai, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, xúc phạm danh dự người khác, hay kích động gây hoang mang dư luận. Đôi khi, chỉ vì một phút vô tình, một cú bấm chạm “Chia sẻ” (Share) chưa qua kiểm chứng, chúng ta đã vô tình biến mình thành chiếc “loa phóng thanh” lan truyền tin độc hại, gây ảnh hưởng đến xóm giềng và thậm chí vi phạm pháp luật.
Nhằm bảo vệ bà con nhân dân luôn an toàn, tỉnh táo trên môi trường số, UBND phường Trần Nhân Tông xin trân trọng giới thiệu "08 Điều cần nhớ" trích từ "Cẩm nang phòng chống tin giả, tin sai sự thật trên không gian mạng" do Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành.
Điều 1: Dấu hiệu nhận biết một tin giả
Khi đọc bất kỳ thông tin nào trên mạng xã hội hay các trang web, nếu nhận thấy một trong các dấu hiệu bất thường sau đây, hãy cảnh giác vì rất có thể đó là tin giả:
• Tiêu đề giật gân, kích động, hốt hoảng: Sử dụng những từ ngữ giật tít như "Khẩn cấp!", "Chuyện chưa từng có!", "Sốc!", "Cực kỳ nguy hiểm!", viết hoa toàn bộ tiêu đề hoặc kèm nhiều dấu chấm cảm (!!!) nhằm thu hút tò mò.
• Thông tin mập mờ, giấu nguồn: Không ghi rõ nguồn tin từ đâu, hoặc ghi chung chung kiểu "Theo một bác sĩ giấu tên", "Người nhà tôi làm ở cơ quan A cho biết", "Nguồn tin đáng tin cậy tiết lộ"...
• Xuất phát từ trang web, tài khoản trôi nổi: Thông tin phát tán từ các trang cá nhân lạ, hội nhóm không kiểm duyệt, các trang web có tên miền lạ (ví dụ tên miền quốc tế đuôi lạ, trang web nhái giao diện báo chí) chứ không phải từ Báo Hải Phòng, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Cổng thông tin điện tử Chính phủ hay Cổng TTĐT phường/thành phố.
• Nội dung cắt ghép, hình ảnh minh họa sai thực tế: Hình ảnh từ một vụ việc ở nước ngoài hoặc chuyện từ nhiều năm trước nhưng lại bị gán ghép vào một sự kiện đang xảy ra ở Hải Phòng.
Điều 2: 5 bước kiểm tra, xác định tin giả
Khi nghi ngờ một bài viết hoặc video có dấu hiệu giả mạo, không nên vội tin ngay mà hãy thực hiện 5 bước thẩm định đơn giản sau:
1. Bước 1 - Kiểm tra nguồn tin & tác giả: Bài viết do ai đăng? Tài khoản đó là thật hay tài khoản ảo mới tạo? Có uy tín không?
2. Bước 2 - Kiểm tra hình ảnh & đường link: Đường link bấm vào có dẫn tới trang web chính thức không? Ảnh trong bài có dấu hiệu cắt ghép, bóp méo không?
3. Bước 3 - Kiểm tra mốc thời gian: Sự việc diễn ra khi nào? Rất nhiều kẻ xấu đào lại các bài báo, hình ảnh cũ từ 5-10 năm trước rồi xào xáo lại như thể vừa mới xảy ra hôm nay.
4. Bước 4 - Đọc kỹ toàn bộ nội dung: Tìm những điểm mâu thuẫn, vô lý trong bài. Bài viết có xúi giục chuyển tiền, mua hàng hay gây căm ghét ai không?
5. Bước 5 - Đối chiếu với báo chí chính thống: Mở các kênh báo chí chính thức như Báo Hải Phòng, Truyền hình Hải Phòng (THP), Báo Nhân Dân, VTV, Cổng thông tin điện tử thành phố/phường để xem có tin này không. Nếu báo chí chính thống không đưa tin, chắc chắn đó là tin đồn nhảm!
Điều 3: Cách tránh "bẫy tin giả"
Kẻ xấu ngày nay dùng công nghệ rất tinh vi (như giả giọng nói, cắt ghép video Al/Deepfake). Vì vậy, để không bị "sập bẫy", người sử dụng Internet cần nhớ kỹ 3 khẩu hiệu:
KHÔNG TIN NGAY: Đứng trước bất kỳ thông tin giật gân, xúc động hay hoảng sợ nào trên mạng, tuyệt đối không tin ngay lập tức.
SUY NGHĨ 2 LẦN TRƯỚC KHI CHẠM: Trước khi bấm nút "Thích" (Like), "Bình luận" (Comment) hay "Chia sẻ" (Share), hãy tự hỏi: "Tin này có chuẩn xác không? Chia sẻ lên có gây hại cho ai không?"
HỎI Ý KIẾN KHI CHƯA CHẮC CHẮN: Nếu băn khoăn, hãy hỏi cháu con trong nhà, trao đổi với Tổ trưởng dân phố, Cán bộ Chuyển đổi số của phường, hoặc chờ thông báo chính thức từ chính quyền địa phương.
Điều 4: Phải làm gì nếu lỡ đăng tải, chia sẻ tin giả, tin sai sự thật?
Con người không ai tránh khỏi có lúc sơ suất. Nếu một ngày nhận ra mình đã lỡ tay đăng tải hoặc chia sẻ một bài viết sai sự thật lên Zalo/Facebook, hãy giữ bình tĩnh và thực hiện ngay 3 việc sau:
1. Gỡ bỏ ngay lập tức: Xóa hoặc ẩn ngay bài viết, hình ảnh, video sai sự thật khỏi trang cá nhân và các hội nhóm.
2. Đăng lời đính chính và xin lỗi công khai: Viết một bài ngắn gọn trên trang cá nhân đính chính lại thông tin đúng và gửi lời xin lỗi chân thành tới bạn bè, cộng đồng vì sự nhầm lẫn của mình.
3. Thành thật hợp tác với cơ quan chức năng: Nếu cơ quan công an hoặc chính quyền địa phương mời làm việc, hãy chủ động khai báo trung thực, thể hiện thái độ cầu thị, khắc phục hậu quả.
Điều 5: Cách xử lý khi thấy tin giả
Khi lướt mạng và phát hiện một bài viết rõ ràng là tin giả, tin độc hại, mỗi người dân hãy đóng vai trò là một "chiến sĩ an ninh mạng" của phường Trần Nhân Tông bằng cách thực hiện các bước:
Bước 1: Lưu bằng chứng — Chụp lại màn hình bài viết, sao chép đường link (URL) hoặc tải video nghi ngờ về máy.
Bước 2: Không chia sẻ & Cảnh báo người thân — Tuyệt đối không bấm Share và dặn dò người thân trong nhà không lan truyền.
Bước 3: Nhắc nhở người đăng — Nhắn tin nhắc nhở người đăng bài rằng thông tin đó có thể là tin giả, tránh việc họ bị phạt hành chính.
Bước 4: Báo cáo tới cơ quan chức năng — Gửi thông tin phản ánh kèm bằng chứng qua các kênh chính thức sau:
- Trung tâm Xử lý tin giả Việt Nam (VAFC) - Bộ Thông tin và Truyền thông:
- Website tiếp nhận trực tuyến: https://tingia.gov.vn
- Email: online.abei@mic.gov.vn
- Tổng đài đường dây nóng (miễn phí): 1800 8108 - Cơ quan chức năng tại địa phương:
- UBND phường Trần Nhân Tông / Ban Chỉ đạo Chuyển đổi số phường.
- Công an phường Trần Nhân Tông.
Điều 6: Hành động có trách nhiệm trên không gian mạng
Mạng xã hội là không gian ảo nhưng hậu quả là thật! Hãy cùng nhau xây dựng văn hóa mạng văn minh, thanh lịch của nhân dân phường Trần Nhân Tông dựa trên 4 nguyên tắc:
🔹 Nguyên tắc 1: Cẩn trọng & Suy nghĩ trước khi tương tác — Không đăng, không chia sẻ, không bình luận những nội dung mình chưa nắm rõ.
🔹 Nguyên tắc 2: Kiểm chứng thông tin — Luôn chủ động tìm nguồn tin chính thống từ báo chí nhà nước, cổng thông tin chính quyền.
🔹 Nguyên tắc 3: Tôn trọng người khác — Tôn trọng quyền riêng tư, danh dự của xóm giềng, cộng đồng; không dùng từ ngữ xúc phạm, thù hận, phân biệt vùng miền.
🔹 Nguyên tắc 4: Chủ động bảo vệ cộng đồng — Tích cực lan tỏa những tin tức tốt đẹp, gương người tốt việc tốt, hình ảnh đẹp của phường và thành phố Hải Phòng; đồng thời thông báo cho chính quyền khi thấy tin xấu độc.
Điều 7: 5 Hậu quả khôn lường của tin giả
Nhiều người nghĩ đơn giản: "Tôi thấy hay thì chia sẻ thôi, có mất gì đâu!". Nhưng thực tế, tin giả gây ra những tác hại vô cùng lớn:
1. Rạn nứt tình cảm gia đình, làng xóm, bạn bè vì những hiểu lầm, tranh cãi không đáng có trên mạng.
2. Gây phiền toái, cô lập, bôi nhọ danh dự, làm tổn thương sâu sắc đến tinh thần và sức khỏe của nạn nhân bị tung tin đồn.
3. Gây hoang mang dư luận, bất an xã hội (như tin đồn dịch bệnh, thiên tai, vỡ nợ ngân hàng, sốt đất ảo...).
4. Thiệt hại kinh tế lớn cho cá nhân và doanh nghiệp, làm rớt giá nông sản, mất uy tín thương hiệu.
5. Bản thân người phát tán đối mặt với mức phạt tiền rất nặng hoặc bị xử lý hình sự, để lại vết đen trong hồ sơ cá nhân.
Điều 8: Hậu quả pháp lý
Pháp luật Việt Nam quy định rất rõ ràng và nghiêm minh về việc xử lý hành vi đăng tải, lan truyền tin giả, tin sai sự thật trên mạng Internet (theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP và Bộ luật Hình sự):
Hành vi vi phạm | Mức xử phạt hành chính | Trách nhiệm hình sự (Nếu nghiêm trọng) |
| Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, vu khống, xúc phạm uy tín cơ quan, danh dự cá nhân | • Cá nhân: Phạt 5 - 10 triệu VNĐ
• Tổ chức: Phạt 10 - 20 triệu VNĐ
• Buộc gỡ bỏ thông tin | • Tội vu khống (Điều 156 BLHS): Tù từ 1 đến 3 năm.
• Tội làm nhục người khác (Điều 155 BLHS): Tù đến 2 năm. |
| Cung cấp, chia sẻ thông tin bịa đặt, gây hoang mang trong Nhân dân, kích động bạo lực | • Cá nhân: Phạt 5 - 10 triệu VNĐ
• Tổ chức: Phạt 10 - 20 triệu VNĐ
• Buộc gỡ bỏ thông tin | • Tội lợi dụng quyền tự do dân chủ (Điều 331 BLHS): Cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 7 năm. |
| Quảng cáo sai sự thật, quảng cáo hàng giả, hàng cấm trên không gian mạng | • Cá nhân: Phạt 5 - 10 triệu VNĐ
• Tổ chức: Phạt 10 - 20 triệu VNĐ
• Buộc gỡ bỏ nội dung | • Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 BLHS) hoặc Tội quảng cáo gian lận. |
| Tuyên truyền, phát tán thông tin chống phá Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam | Xử lý hình sự trực tiếp theo quy định của Bộ luật Hình sự | • Tội làm, phát tán tài liệu chống Nhà nước (Điều 117 BLHS): Phạt tù từ 05 năm đến 12 năm. |
Chuyển đổi số mang lại cho chúng ta một cuộc sống vô cùng tiện lợi, hiện đại và kết nối. Tuy nhiên, một môi trường mạng có an toàn, lành mạnh hay không phụ thuộc rất lớn vào hành động của chính mỗi chúng ta. Mỗi người dân phường Trần Nhân Tông, khi trang bị cho mình thái độ bình tĩnh, tỉnh táo cùng "08 Điều cần nhớ" nêu trên, sẽ trở thành một "màng lọc thông minh", một "lá chắn an ninh" vững chắc bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng khỏi những cạm bẫy của tin giả./.