Phường Trần Nhân Tông

Bước chuyển tư duy từ “thích ứng” sang “kiến tạo” trong đường lối đối ngoại chính là chìa khóa để Việt Nam tự chủ chiến lược và vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Trải qua bốn thập kỷ Đổi mới, Việt Nam đã thực hiện một bước chuyển mình mang tính bước ngoặt lịch sử, vươn mình từ vị thế một quốc gia chủ yếu thích ứng và chịu tác động bởi dòng chảy địa chính trị toàn cầu, trở thành một chủ đề chủ động, có trách nhiệm trong việc tham gia định hình, tạo lập “luật chơi” và cấu trúc an ninh - phát triển khu vực. Sự trưởng thành vượt bậc này của nền ngoại giao Việt Nam mang đậm bản sắc. Là kết quả tất yếu của quá trình chuyển hóa hài hòa giữa nội lực quốc gia ngày càng bồi đắp và tầm nhìn thời đại nhạy bén. Đánh giá một cách toàn diện dưới nhãn quan và thực tiễn, vị thế mới của Việt Nam không chỉ khẳng định tính đúng đắn của đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, mà còn chứng minh năng lực quản trị khủng hoảng, kiến tạo hòa bình và chủ động hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng của một quốc gia đang trên đà phát triển mạnh mẽ.

Bản chất cuộc dịch chuyển từ “thích ứng” sang “kiến tạo”

Khi thế giới thay đổi, người bình thường chọn cách thay đổi để phù hợp, nhưng người làm chủ sẽ chọn cách thay đổi luật chơi. Ở tầm quốc gia cũng vậy. Lý do thế giới hôm nay buộc các nước phải bước từ thế “thích ứng” sang “kiến tạo” nằm ở ba điểm mấu chốt:

Thời kỳ “nước trong” đã hết: Trước đây, thế giới vận hành dựa trên những luật chơi tương đối định hình (toàn cầu hóa, mở cửa thị trường, các định chế như: WTO, UN...). Lúc đó, một quốc gia chỉ cần “thích ứng” tốt, làm theo luật, tận dụng cửa mở là có thể phát triển yên ổn. Nhưng hiện tại, những chiếc mỏ neo cũ đã bong gốc. Luật chơi mới đang được viết lại bởi các siêu cường thông qua các liên minh công nghệ, rào cản thuế quan, và các khối kinh tế mới.

Cái giá của sự thụ động là trở thành “vật hy sinh”: Bản chất của thích ứng là phản ứng sau, là bão đến thì che ô, khủng hoảng đến thì phòng ngự. Trong một thế giới phân mảnh và cạnh tranh địa chính trị khốc liệt như hiện nay, nếu anh chỉ ngồi đợi luật chơi hình thành rồi mới “xoay xở”, anh đã bỏ lỡ thời cơ vàng. Nghiêm trọng hơn, khi các nước lớn trao đổi lợi ích với nhau, những quốc gia chỉ biết “thích ứng” rất dễ bị biến thành quân bài thí trên bàn cờ của họ.

Kiến tạo là để tự vệ từ sớm, từ xa: Chủ động kiến tạo ở đây không có nghĩa là đi đầu thiên hạ hay đi áp đặt nước khác, mà là chủ động thiết lập các mối quan hệ song phương hay đa phương, tự tạo ra không gian sinh tồn và các trục lợi ích đan xen để không ai có thể dễ dàng cô lập hay ép buộc mình. Đó là cách một quốc gia tự viết kịch bản cho tương lai của chính mình thay vì ngồi chờ nhận vai diễn từ người khác.

Nếu coi các nguồn lực vật chất (tiền bạc, tài nguyên, quân đội) là “Lực”, thì vị thế và nghệ thuật kết nối chính là “Thế”. Người xưa có câu “Bất chấp lực nhỏ, chỉ sợ thế yếu” là vì vậy.

“Thế” là nghệ thuật đứng trên vai người khổng lồ: Một quốc gia có thể diện tích không quá lớn, dân số không quá đông, nhưng nếu biết đặt mình vào điểm giao thoa của các trục lợi ích toàn cầu, quốc gia đó sẽ có một cái “Thế” cực lớn. Khi anh là mắt xích không thể thiếu trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu, hoặc là cầu nối địa chính trị quan trọng mà các bên đều muốn lôi kéo, thì tự khắc vị thế của anh được nâng tầm. Lúc này, bất kỳ ai muốn đụng đến anh cũng phải cân nhắc đến tổn thất từ toàn bộ hệ thống đằng sau.

“Thế” biến cái hữu hạn thành cái vô hạn: Tài nguyên hay tiền bạc là những thứ có thể cạn kiệt hoặc bị định giá, nhưng “Thế” (bao gồm uy tín, tính chính nghĩa, lòng tin chiến lược) lại là nguồn lực vô hình có sức nặng ngàn cân. Có “Thế”, anh nói mới có người nghe, anh hô hào mới có người ủng hộ. Nó giống như một chiếc đòn bẩy với một điểm tựa vững vàng, anh có thể dùng một lực vừa phải để bẩy một tảng đá khổng lồ - điều mà nếu chỉ dùng sức mạnh cơ học đơn thuần sẽ không bao giờ làm được.

“Thế” là thỏi nam châm tự nhiên: Trong kỷ nguyên số và kinh tế tri thức, dòng vốn chất lượng cao, công nghệ lõi và những bộ óc vĩ đại nhất không chọn những nơi chỉ có đất rộng, người đông. Họ chọn những quốc gia có “Thế” ổn định, có uy tín quốc tế, có môi trường hòa bình - hợp tác để kiến tạo. Do đó, “Thế” chính là nguồn lực chiến lược tối cao, sinh ra các nguồn lực vật chất khác.

Sự kết hợp giữa tư duy Kiến tạo và Thế quốc gia chính là câu trả lời vì sao những quốc gia có quy mô trung bình hoặc nhỏ vẫn có thể hiên ngang chèo lái qua các cuộc khủng hoảng toàn cầu. Khi anh chủ động kiến tạo cục diện và sở hữu một cái “Thế” vững chãi, anh không còn là kẻ đứng bên lề lịch sử chịu trận, mà đã trở thành một kiến trúc sư tham gia vào việc định hình tương lai của đất nước.

ĐẠI HỘI XIV ĐÃ TẠO RA BƯỚC NGOẶT VỀ TƯ DUY ĐỐI NGOẠI NHƯ THẾ NÀO?

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam đã tạo dựng một cột mốc chưa từng có khi thiết lập lại sơ đồ tư duy chiến lược cho toàn bộ hệ thống đối ngoại quốc gia. Trọng tâm của cuộc cách mạng tư duy này là việc phá bỏ cách sắp xếp thứ tự ưu tiên truyền thống để đặt công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế vào vị thế song hành tuyệt đối cùng Quốc phòng và An ninh.

Đây không đơn thuần là sự tinh chỉnh câu chữ trên các trang nghị quyết, mà là một bước chuyển dịch mang tính bản lề: xem ngoại giao như lá chắn bảo vệ từ bên ngoài, một công cụ phòng thủ chủ động để kiểm soát rủi ro và hóa giải xung đột trước khi nguy cơ chạm đến biên giới.

Tầm nhìn bứt phá này đòi hỏi một trường phái hành động hoàn toàn mới, đưa Việt Nam thoát khỏi trạng thái “phản ứng trước thời cuộc” để tự tin bước vào vị trí của người khởi xướng cuộc chơi. Sứ mệnh của ngoại giao trong thời đại mới vượt xa nhiệm vụ giữ gìn hòa bình đơn thuần; đó phải là lực lượng xung kích phá băng, chủ động cài răng lược lợi ích quốc gia với các cường quốc toàn cầu, đồng thời mở đường đưa các nguồn lực khan hiếm như: Công nghệ lõi, dòng vốn sạch và các chuỗi giá trị chiến lược về phục vụ nền kinh tế quốc nội. Khi sự kiên cường của Quốc phòng - An ninh kết hợp chặt chẽ với sự nhạy bén, linh hoạt của Đối ngoại, chúng ta sẽ có một thế kiềng ba chân vững chãi, bảo đảm cho dân tộc tự chủ tự cường vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Chuyển dịch từ “tham gia” sang “định hình”: Tinh thần cốt lõi của Đại hội khóa XIV là sự chuyển dịch mạnh mẽ từ trạng thái “tham gia, thích ứng” sang tư duy “chủ động kiến tạo và đóng góp”, sẵn sàng tham gia xây dựng và dẫn dắt các cấu trúc hợp tác khu vực và toàn cầu. Tạo lập một tâm thế hoàn toàn mới cho ngoại giao Việt Nam.

VIỆT NAM ĐANG KIẾN TẠO “THẾ” BẰNG NHỮNG CÔNG CỤ NÀO?

Để hiện thực hóa tư duy “kiến tạo thế quốc gia”, Việt Nam đang triển khai đồng bộ và sắc bén 5 công cụ ngoại giao chiến lược:

Ngoại giao kinh tế: Trọng tâm cốt lõi của mặt trận này chính là việc chuyển hóa các cam kết chính trị cấp cao từ mạng lưới Đối tác chiến lược toàn diện thành những kết quả kinh tế định lượng được cho quốc gia. Ngoại giao không còn dừng lại ở vai trò nghi thức hay kiến tạo hành lang pháp lý, mà đã trực tiếp tham gia vào cuộc tái định vị dòng chảy thương mại toàn cầu. Bằng cách chủ động xen cài lợi ích sâu sắc vào các thị trường tiêu thụ then chốt. Việt Nam đang thiết lập những bộ đệm an toàn để phân tán rủi ro và đa dạng hóa chuỗi cung ứng trước các cú sốc địa chính trị. Điểm nhấn đột phá trong chiến lược hành động mới là việc sàng lọc và giành lấy quyền tiếp cận dòng vốn FDI thế hệ mới - những dòng tài chính không chỉ mang theo nhà máy, công xưởng mà gắn liền với công nghệ lõi, năng lượng sạch và quyền tham gia vào các mắt xích quản trị cao nhất của chuỗi giá trị toàn cầu.

Ngoại giao khoa học - công nghệ: Trên sa bàn phát triển mới, ngoại giao khoa học - công nghệ chính là mũi tên tiến công có tính chất quyết định, gánh vác sứ mệnh khai phóng những động lực tăng trưởng chưa từng có cho quốc gia. Không còn bó hẹp ở việc học hỏi kinh nghiệm hay trao đổi học thuật thông thường, mặt trận này giờ đây trực tiếp đảm nhận vai trò cầu nối chiến lược, đưa Việt Nam bơi ra giữa dòng chảy của các cuộc cách mạng công nghệ mang tính thế kỷ. Mục tiêu tối thượng là cắm mốc định vị vững chắc cho đất nước trong bản đồ bán dẫn toàn cầu, làm chủ các thuật toán trí tuệ nhân tạo (AI), đi đầu trong làn sóng chuyển đổi số và định hình hệ sinh thái năng lượng xanh tương lai. Bằng cách chủ động kéo các trung tâm nghiên cứu đỉnh cao và dòng chảy tri thức của nhân loại về với nội địa, ngoại giao công nghệ đang thực hiện cuộc “bơm máu” trực tiếp cho nội lực quốc gia, biến những lợi thế của thế giới thành bệ phóng cho cú nhảy vọt của Việt Nam.

Đối ngoại đa phương: Mặt trận đa phương đánh dấu một cuộc đổi ngôi ngoạn mục về tư thế chiến lược của Việt Nam trên bàn cờ quốc tế. Sự hiện diện của nước nhà tại Liên Hợp Quốc, ngôi nhà chung ASEAN hay các liên minh kinh tế tầm cỡ không còn dừng ở mức hoàn thành nghĩa vụ thành viên, mà đã dịch chuyển sang năng lực thiết kế kịch bản và dẫn dắt giải pháp. Việt Nam đang chủ động tung ra những quân bài sáng kiến có sức lay động cục diện, trực tiếp can dự vào quá trình thương thảo và phân phối lợi ích quốc tế. Tiếng nói của chúng ta giờ đây không chỉ có trọng lượng bởi sự chính nghĩa, mà bởi khả năng đứng ra làm nhịp cầu hòa giải, dập tắt các mồi lửa khủng hoảng phi truyền thống, khẳng định vị thế của một quốc gia bản lĩnh, đủ tầm vóc gánh vác những trọng trách sinh tử của thời đại.

Ngoại giao nhân dân: Nếu các kênh chính thống xây dựng bộ khung cho các mối quan hệ quốc tế, thì ngoại giao nhân dân chính là dòng máu chạy trong huyết quản để nuôi dưỡng sinh mệnh của các mối quan hệ đó. Vượt lên trên các nghi thức ngoại giao khô khan tại phòng họp, mặt trận này thiết lập một cơ chế đối thoại đặc biệt thông qua sự đồng điệu của tâm hồn và sợi dây liên kết văn hóa hữu hình. Mỗi công dân Việt Nam, dù ở trong nước hay đang định cư khắp năm châu, đều tự chuyển hóa thành một đại sứ gìn giữ hòa bình, trực tiếp gieo những hạt giống thiện chí vào lòng công chúng thế giới. Bằng cách định hình một bức chân dung dân tộc thuần khiết, bao dung và khát khao cống hiến, chúng ta không chỉ xóa nhòa các khoảng cách địa lý mà còn đập tan các rào cản định kiến. Lòng tin chiến lược giữa các quốc gia chỉ thực sự bền vững khi nó được bện chặt từ những rễ sâu của sự thấu hiểu giữa lòng dân, biến sự ủng hộ của bạn bè quốc tế thành một thứ quyền lực mềm bất khả chiến bại, nâng đỡ vị thế Việt Nam từ gốc rễ.

Đối ngoại quốc phòng, an ninh: Mặt trận đối ngoại quốc phòng - an ninh trong kỷ nguyên mới thực chất là nghệ thuật co giãn và nới rộng biên độ an toàn của quốc gia vượt ra khỏi các ranh giới địa lý thông thường. Trận địa này dứt khoát chuyển hóa từ thế trận phòng thủ bị động, co cụm tại chỗ sang một chiến lược can dự chủ động bằng “sức mạnh mềm” của chính nghĩa và luật pháp quốc tế. Những người lính mũ nồi xanh Việt Nam kiên cường ứng trực tại các tọa độ bất ổn toàn cầu dưới cờ hiệu Liên Hợp Quốc là cách chúng ta định danh tư cách của một quốc gia có năng lực san sẻ gánh nặng an ninh quốc tế. Bằng việc kích hoạt các cơ chế đối thoại chính trị cấp cao và cài đặt những bộ lọc rủi ro chiến lược, đối ngoại quốc phòng đang thiết lập một tấm lưới bảo hộ vô hình, cho phép Việt Nam bẻ gãy mọi nguy cơ xung đột ngay từ khi chúng còn là mầm mống bất ổn từ khoảng cách hàng vạn dặm, bảo đảm quyền tự chủ tuyệt đối của dân tộc mà không cần phải chạm vào vũ khí.

KIẾN TẠO “THẾ” QUỐC GIA SẼ TẠO RA NHỮNG GIÁ TRỊ GÌ CHO MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN ĐẾN NĂM 2045?

Mọi chuyển động trên bàn cờ ngoại giao kiến tạo rốt cuộc đều phải đồng quy về một trục tọa độ duy nhất: làm bệ đỡ nâng tầm cho khát vọng cất cánh của dân tộc. Việc định hình một "thế chiến lược" vững chãi như bàn thạch sẽ kích hoạt ba xung lực cốt lõi đưa đất nước tiệm cận cột mốc lịch sử năm 2045:

Dưới nhãn quan chiến lược, sức mạnh vị thế không thuần túy là sự tích lũy quyền lực tĩnh, mà là năng lực kiến tạo một cấu trúc phòng thủ vô hình nhằm đẩy lùi rủi ro từ trước biên giới. Trong một thế giới đầy biến động với các chiến lược phân cực sâu sắc, Việt Nam đã thực hiện thành công bài toán cân bằng động, không rơi vào các bẫy phụ thuộc hay xung đột lợi ích của các khối cường quyền. Việc duy trì tính tự chủ và toàn vẹn chủ quyền này chính là điều kiện tiên quyết để bảo giữ một không gian chiến lược an toàn, tạo môi trường vĩ mô ổn định tuyệt đối cho các xung lực kinh tế nội tại bứt phá.

Uy tín quốc tế cốt lõi của một quốc gia kiến tạo không chỉ nằm ở những tuyên bố chung, mà chính là lực hấp dẫn địa - kinh tế tối cao đưa Việt Nam trở thành tọa độ hội tụ của những nguồn lực tinh hoa nhất thời đại. Chúng ta không tiếp nhận mọi nguồn lực một cách thụ động, mà đang chủ động phân loại để đón nhận dòng vốn đầu tư có trách nhiệm, những xung lực tri thức tiến phong và hệ sinh thái công nghệ bản lề. Sự tích lũy mang tính nhảy vọt này chính là điều kiện tiên quyết để chuyển hóa toàn diện cơ cấu kinh tế quốc nội, tạo ra lực đẩy động cơ thần tốc giúp dân tộc hiên ngang ghi tên vào hàng ngũ các cường quốc phát triển có thu nhập cao đúng vào mốc son lịch sử năm 2045.

Vượt lên trên những tư duy biên giới hạn hẹp, Việt Nam đang thực hiện một bước nhảy vọt để xác lập vị thế của một cường quốc tầm trung có tầm ảnh hưởng xuyên quốc gia. Chúng ta bước vào phòng nghị sự thế giới không phải với tư cách một bên quan sát, mà là một chủ thể có quyền định hình luật chơi và chia sẻ trách nhiệm toàn cầu. Việc làm chủ tuyệt đối vận mệnh giang sơn chính là bệ phóng để Việt Nam sải cánh trên trường quốc tế, gieo những hạt giống của lòng tin chiến lược, và trực tiếp đóng góp vào tiến trình kiến tạo một trật tự thế giới cân bằng, văn minh, nơi không một quốc gia nào bị bỏ lại phía sau.

Sự đột phá đỉnh cao của chiến lược đối ngoại hiện nay nằm ở việc xóa bỏ triệt để tư duy phân mảnh, phòng thủ cục bộ. Toàn bộ các kênh ngoại giao từ song phương, đa phương đến ngoại giao kinh tế, công nghệ đã tự động kết nối thành một tổng thể năng động, vận hành như một thực thể sống thống nhất. Sự nhất quán tuyệt đối về mục tiêu này biến mỗi hành động đối ngoại thành một làn sóng cộng hưởng mạnh mẽ, liên tục đẩy lùi các rào cản thách thức để giải phóng không gian phát triển cho dân tộc, tổng hòa các nguồn lực tối cao và đóng chặt dấu mốc kiêu hãnh về tầm vóc thế giới của Việt Nam.

***

Suy cho cùng, kiến tạo “Thế” không chỉ là nghệ thuật của đối ngoại, mà còn là triết lý phát triển của một dân tộc. Một quốc gia có thể không lớn về diện tích, không mạnh nhất về tiềm lực, nhưng nếu biết bồi đắp lòng tin, gìn giữ chính nghĩa, phát huy trí tuệ và khơi dậy sức mạnh đoàn kết, quốc gia ấy sẽ sở hữu một vị thế không thể đo đếm bằng những con số. Đó là thứ sức mạnh giúp Việt Nam không chỉ đứng vững trước những biến động của thời đại, mà còn đủ bản lĩnh để góp phần định hình một tương lai hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững.

Bởi cuối cùng, điều làm nên tầm vóc của một dân tộc không phải là đứng cao hơn các dân tộc khác, mà là để lại những giá trị tốt đẹp cho nhân loại; và điều làm nên “Thế” của Việt Nam không chỉ là những gì chúng ta có hôm nay, mà là những gì thế giới sẽ còn nhớ về Việt Nam trong mai sau./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Đảng Cộng sản Việt Nam. (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.

- Tổng Bí Thư Tô Lâm. (2026). Đẩy mạnh đối ngoại toàn diện ở tầm cao mới, góp phần đưa đất nước vững bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Bộ Ngoại giao Việt Nam.

- Bộ Ngoại giao. (2026). Phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế đất nước. Hà Nội.

- Bộ Ngoại giao. (2026). Tài liệu quán triệt Nghị quyết Đại hội XIV về công tác đối ngoại. Hà Nội.

- Báo Chính phủ. (2026). Đại hội XIV của Đảng: Đối ngoại – trụ cột kiến tạo môi trường hòa bình và phát triển.

- Báo Chính phủ. (2026). Phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế đất nước.

- Báo Chính phủ. (2026). Chủ động, tích cực triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV trong công tác đối ngoại.

- Nguyễn Văn Quân. (2025). Ngoại giao khoa học trong chiến lược đối ngoại: Từ kinh nghiệm quốc tế đến định hướng chính sách của Việt Nam. Tạp chí Cộng sản.

- Bộ Ngoại giao Việt Nam. (2024–2026). Các chuyên đề về ngoại giao kinh tế, ngoại giao khoa học - công nghệ, đối ngoại đa phương và đối ngoại nhân dân.

- Cổng Thông tin điện tử Bộ Ngoại giao. Bộ Ngoại giao; Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. (2026). Các tài liệu triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV. Hà Nội.

- Bộ Ngoại giao Việt Nam. (2023). Xây dựng và phát triển nền đối ngoại, ngoại giao Việt Nam toàn diện, hiện đại, mang đậm bản sắc "cây tre Việt Nam".

- Nguyễn Phú Trọng. (2023). Xây dựng và phát triển nền đối ngoại, ngoại giao Việt Nam toàn diện, hiện đại, mang đậm bản sắc cây tre Việt Nam. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.

- Tạp chí Cộng sản (2023–2026). Các bài nghiên cứu về đối ngoại, hội nhập quốc tế, ngoại giao kinh tế và ngoại giao khoa học.